HỘI CHỨNG
BÉO PHÌ

CAO MỠ MÁU

XƠ VỮA
ĐỘNG MẠCH

Cholesterol là gì ?

Cholesterol là chất béo Steroid, mềm, màu vàng nhạt, có ở màng tế bào của tất cả các mô trong cơ thể và được vận chuyển trong huyết tương của mọi động vật.

Cholesterol được sản xuất hàng ngày trong gan, mỗi ngày từ 1,5g – 2g và được bổ sung từ việc ăn uống các chất mỡ động vật.

Cholesterol hiện diện với nồng độ cao ở các mô tổng hợp nó hoặc có mật độ màng dày đặc như gan, tủy sống, não và mảng xơ vữa động mạch.

Chức năng của Cholesterol

Cholesterol (mỡ trong máu) được tạo ra để phục vụ nhiều chức năng quan trọng trong cơ thể:

  • Duy trì thành của tế bào được khỏe mạnh, giúp tính lỏng của màng tế bào ổn định trong khoảng dao động nhiệt độ rộng hơn.
  • Tạo kích thích tố để giúp quá trình trao đổi chất trong cơ thể.
  • Tạo Vitamin D cần thiết cho cơ thể qua ánh sáng mặt trời.
  • Tạo mật xanh để yểm trợ việc tiêu hóa chất béo.

Có mấy dạng Cholesterol?

Trong gan, Cholesterol kết hợp với Protein tạo ra hai dạng Cholesterol là LDL (lipoprotein có trọng lượng phân tử thấp) và HDL (lipoprotein có trọng lượng phân tử cao), được vận chuyển vào dòng máu.

  • HDL mang ít Cholesterol nên có thể kết hợp với Cholesterol tự do trong máu và vận chuyển về gan để xử lý, vì vậy nếu hàm lượng của HDL trong máu càng cao thì càng giảm nguy cơ mắc bệnh mạch vành.Hàm lượng HDL trong máu cao hơn 60mg/dl là ngưỡng an toàn đối với bệnh tim mạch. Thấp hơn 40mg/dl là có nguy cơ mắc bệnh cao.
  • LDL là một loại Lipoprotein mang Cholesterol trong máu. LDL được coi là Cholesterol xấu vì nó làm Cholesterol dư thừa xâm nhập vào màng của thành mạch máu, góp phần làm xơ cứng động mạch (xơ vữa động mạch) và bệnh tim.

Cholesterol trong máu bao nhiêu là tốt?

Tài liệu của Hội Tim Hoa Kỳ xếp hạng như sau:

  • Lượng Cholesterol (mg/dl) < 200 hoặc < 5,2 mmol/dl, thì được xếp hạng tốt.
  • Lượng Cholesterol (mg/dl) từ 200 – 239, hoặc từ 5,2 – 6,2 mmol/dl, có thể bị tăng rủi ro bệnh tim mạch.
  • Lượng Cholesterol > 240, hoặc > 6,2 mmol/dl, thì nhiều rủi ro bệnh tim mạch.

*Dựa theo những kết quả khảo cứu gần đây, nhiều Bác sỹ khuyên bệnh nhân nên giữ Cholesterol ở mức dưới 180mg/dL.

Bệnh thừa Cholesterol hay Mỡ máu cao

Cơ thể chúng ta tự sản xuất tất cả Cholesterol cần thiết nên bất cứ Cholesterol nào chúng ta ăn vào đều dư thừa.

Khi Cholesterol trong máu quá dư thừa, chúng sẽ đóng thành mảng mỡ trong mạch máu và các mảng này gây trở ngại cho dòng máu chảy trong các động mạch. Máu có oxygen sẽ không chảy đủ tới tim dẫn đến nguy cơ bị lên cơn đau tim. Nếu thiếu máu chạy lên não sẽ gây ra đột quỵ.

Mỡ máu cao không có triệu chứng rõ rệt và ở người gầy cũng có thể bị Mỡ máu cao.
Việc phát hiện bệnh chủ yếu là do khám sức khỏe hay xét nghiệm máu, hoặc khi có biến chứng tim mạch, tiểu đường, viêm tụy cấp.
Bệnh diễn biến âm thầm, khi có dấu hiệu và biểu hiện nghĩ đến bị mỡ máu cao, tức là đã có biến chứng, khi đó thường có một số dấu hiệu nhận biết như:

  • những cơn đau thắt ngực không thường xuyên và trong hời gian ngắn, tự mất đi mà không cần điều trị nhưng lại có thể tái diễn bất cứ lúc nào.
    Hoặc có cảm giác khó chịu vùng ngực như bị đè nặng, bóp nghẹt, đầy tức, kéo dài từ vài phút đến vài chục phút. Cơn đau thường xuất hiện khi gắng sức và giảm khi nghỉ
    Khó thở có thể kèm hoặc không kèm với tức ngực, có thể đau hoặc tức lan ra 1 hay 2 bên cánh tay, hướng ra sau lưng, lên cổ, hàm, thậm chí ở vùng dạ dày.
  • dấu hiệu bất thường như: Vã mồ hôi tự nhiên; buồn nôn đau đầu, choáng hoa mắt bứt rứt trong người; thở ngắn hồi hộp, cơ thể phì mập nhưng sức lao động lại giảm sút; cơ thể thường xuyên mệt mỏi.
  • Một số trường hợp có ban vàng dưới da: Da có những nốt phồng nhỏ bề mặt bóng loáng, màu vàng, mọc nhiều trên da mắt, khuỷu tay, bắp đùi, gót chân, lưng, ngực… to bằng đầu ngón tay, màu vàng nhạt, không đau, không ngứa.

Các nguyên nhân khách quan
Các nguyên nhân này thường nằm ngoài tầm kiểm soát của người bệnh. Mặc dù không thể làm bất cứ điều gì để thay đổi những nguyên nhân này nhưng vẫn cần phải biết liệu mình có rơi vào bất kỳ nguy cơ nào hay không.

  • Tuổi tác: Nguy cơ bị cao mỡ máu tăng theo độ tuổi. Đàn ông trên 45 tuổi và phụ nữ trên 55 tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người trẻ.
  • Giới tính: Nhìn chung, nam giới dễ bị cao mỡ máu hơn phụ nữ.
  • Tiền sử gia đình: Nguy cơ mắc bệnh của bạn sẽ cao hơn nếu một thành viên trong gia đình đã có tiền sử bị cao mỡ máu hoặc gặp phải các vấn đề liên quan như bệnh tim, đặc biệt là ở độ tuổi dưới 55.
  • Chủng tộc: Phần nào liên quan đến tiền sử gia đình, chủng tộc cũng có thể định trước nguy cơ cao mỡ máu. Ví dụ tại Mỹ, người Mỹ gốc Phi có nhiều khả năng bị cao mỡ máu hơn so với người da trắng.

Nguyên nhân chủ quan
Đây là những yếu tố có thể kiểm soát được bao gồm các yếu tố liên quan đến lối sống. Nên hiểu rõ những yếu tố này để có thể kiểm soát và cải thiện mức độ Cholesterol, cũng như tăng cường sức khỏe.

  • Chế độ ăn uống: Cơ thể của chúng ta tự tạo ra khoảng 80% Cholesterol, 20% còn lại đến từ các loại thực phẩm nạp vào.
    Do đó, nếu chế độ ăn uống bao gồm phần lớn nhóm thực phẩm chứa nhiều Cholesterol (chất béo bão hòa, transfat) và ít nhóm thực phẩm có lợi cho sức khỏe tim mạch (chất béo lành mạnh, ngũ cốc, cá, trái cây và rau) thì càng dễ bị cao mỡ máu.
  • Mức độ vận động: Người không hoạt động có nguy cơ tăng hàm lượng Cholesterol trong máu. Tập thể dục thường xuyên làm giảm nồng độ Cholesterol LDL (có hại) trong máu đồng thời tăng Cholesterol HDL (tốt).
  • Cân nặng: Thừa cân làm tăng mức Cholesterol trong máu vì cơ thể lưu trữ thêm calo. Nếu giảm 10% trọng lượng cơ thể (trong trường hợp bạn đang thừa cân) thì có thể cải thiện mức Cholesterol.
  • Hút thuốc lá: Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh tim do ảnh hưởng của nó trên động mạch, tim, huyết áp và Cholesterol.
    Người hút thuốc lá dễ bị tổn thương động mạch, làm giảm HDL (Cholesterol tốt). Việc bỏ thuốc lá có thể ngăn chặn rất nhiều bệnh tật cho cơ thể và cải thiện mức Cholesterol trong máu.

Cholesterol cần thiết cho sự phát triển cơ thể. Tuy nhiên, quá nhiều Cholesterol lại gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Dưới đây là những biến chứng chủ yếu:

  1. Xơ vữa động mạch
    Cholesterol tăng cao gây ra xơ vữa động mạch. Xuất hiện khi các mảng bám tích tụ trong thành động mạch. Mảng bám là chất được tạo thành bởi Cholesterol, chất béo và Canxi. Mảng bám tích tụ trong thành động mạch khiến cho động mạch bị cứng và hẹp lại, gây tắc nghẽn làm máu và oxy không thể lưu thông. Kết quả là đột quỵ và đau tim.
    Các dấu hiệu và triệu chứng của xơ vữa động mạch có thể bao gồm đau ngực, khó thở, tê hoặc đau các chi. Tuy nhiên, ở một số người không có bất cứ triệu chứng nào.
  2. Đau tim
    Khi Cholesterol hình thành trong thành động mạch, cản trở lưu thông oxy và máu sẽ có nguy cơ bị đau tim.
    Khi đau tim, các mảng bám vỡ ra và hình thành cục máu đông, ngăn không cho động mạch nhận máu, oxy và các cơ tim bắt đầu chết. Nếu lưu thông máu được phục hồi đúng lúc, qua hồi sức tim phổi, tim có thể hoạt động trở lại.
    Các dấu hiệu và triệu chứng của đau tim có thể gồm có khó thở, đau ngực, đổ mồ hôi, ngất xỉu, buồn nôn, nôn và đau bắt đầu từ ngực, tỏa đến vai, cánh tay, lưng và thậm chí cả răng, hàm. Những người có những dấu hiệu và triệu chứng như trên cần đến bác sĩ ngay lập tức.
  3. Đau thắt ngực
    Đau thắt ngực được đặc trưng bởi sự co thắt ngực và đau, đây là kết quả của việc hạn chế lưu thông máu các động mạch bị tắc bởi có quá nhiều Cholesterol xấu. Các động mạch bị tắc và hẹp lại vì sự lắng đọng các chất béo, gây cản trở lưu thông máu tới tim.
    Đau thắt ngực có thể dẫn tới bệnh tim mạch.
  4. Đột quỵ
    Khi các động mạch tới não bị tắc nghẽn hoặc hẹp do hàm lượng Choelsterol cao, máu và oxy không thể tới não. Các tế bào não không nhận đủ oxy và máu, chúng bắt đầu chết và gây đột quỵ.
    Các dấu hiệu và triệu chứng của đột quỵ gồm nói khó hoặc líu lưỡi, đi lại khó khăn, liệt hoặc tê một bên mặt hoặc cơ thể, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc có điểm đen. Một số người bị đau đầu đột ngột và dữ dội có thể gây nôn, chóng mặt hay kém nhận thức.
    Đột quỵ đòi hỏi phải có can thiệp y tế ngay lập tức.
  5. Bệnh động mạch ngoại biên
    Cholesterol cao làm tăng khả năng mắc bệnh động mạch ngoại biên. Bệnh này do các động mạch ở chân bị tắc nghẽn do tích tụ mảng bám, khiến chân không nhận đủ oxy hoặc máu và hình thành bệnh động mạch ngoại biên, vốn là bệnh gây đau đớn của các động mạch chân.
    Bên cạnh những ảnh hưởng tới chân, động mạch ngoại biên có thể đe dọa đau tim và gây ra các vấn đề tim mạch khác.
  6. Huyết áp cao
    Trong khi Cholesterol tốt không gây tăng huyết áp thì Cholesterol xấu lại gây ra tình trạng này. Trên thực tế, Cholesterol tốt có thể giúp đạt được huyết áp bình thường. Hàm lượng cao Cholesterol xấu có thể dính vào thành động mạch cũng như các mạch máu khác, làm tắc nghẽn lưu thông máu, khiến tim phải làm việc vất vả gấp đôi. Ngoài ra, cũng có một lực máu mạnh hơn trên thành động mạch, dẫn đến tăng huyết áp.